Sâu trong một hang động ở Đảo Bắc New Zealand, các nhà khoa học đã phát hiện một “hồ sơ sự sống” bị thất lạc từ một triệu năm trước.
Tại một hệ thống hang gần Waitomo trên Đảo Bắc Aotearoa, các nhà nghiên cứu tìm thấy một lớp trầm tích xương cổ dày đặc, ghi lại một giai đoạn mà hồ sơ hóa thạch New Zealand hiếm khi lưu giữ được. Đây là lần đầu tiên các nhà khoa học thu hồi được một bộ hóa thạch lớn có niên đại khoảng một triệu năm, trong đó có một phát hiện bất ngờ: họ hàng cổ xưa của loài vẹt kākāpō — loài vẹt không thể bay với thân hình nặng nề nổi tiếng hiện nay.
Địa điểm này chứa xương cốt của 12 loài chim và 4 loài ếch, mang lại cho giới nghiên cứu một mẫu vật chi tiết bất thường về hệ động vật từng sinh sống trong khu vực. Do hang động có thể hoạt động như “kho lưu trữ” tự nhiên, bảo tồn các mảnh xương mong manh vốn sẽ biến mất ở môi trường ngoài trời, những phát hiện như vậy có thể tái dựng cả một quần thể sinh vật thay vì chỉ những mẫu vật đơn lẻ.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology cho rằng hệ sinh thái New Zealand đã nhiều lần bị tái định hình từ rất lâu trước khi con người xuất hiện. Thay vì một hệ động thực vật ổn định tồn tại qua hàng thiên niên kỷ, bằng chứng cho thấy đã xảy ra những biến động lớn liên quan đến các đợt biến đổi khí hậu nghiêm trọng và hoạt động núi lửa quy mô lớn, với các đợt tuyệt chủng nối tiếp bởi sự thay thế chủng loài khi môi trường sống thay đổi.
Tác giả chính, Phó giáo sư Trevor Worthy của Đại học Flinders, cho biết nghiên cứu này thay đổi cách hiểu về “tự nhiên nguyên bản” ở New Zealand.
“Đây là một hệ chim mới được ghi nhận ở New Zealand, sau đó đã bị thay thế bởi hệ chim mà con người bắt gặp một triệu năm sau,” ông Worthy nói. “Phát hiện đáng chú ý này cho thấy các khu rừng cổ xưa từng là nơi sinh sống của một nhóm chim đa dạng nhưng không tồn tại được qua triệu năm tiếp theo.”
Hóa thạch và tuyệt chủng trước thời con người
Các hóa thạch được phân tích bởi nhóm cổ sinh vật học từ Đại học Flinders và Bảo tàng Canterbury, phối hợp với các nhà núi lửa học Joel Baker (Đại học Auckland) và Simon Barker (Đại học Victoria Wellington).
Phân tích cho thấy khoảng 33–50% số loài đã biến mất trong một triệu năm trước khi con người định cư tại Aotearoa New Zealand.
Theo đồng tác giả, Tiến sĩ Paul Scofield, Giám tuyển cao cấp ngành Lịch sử Tự nhiên tại Bảo tàng Canterbury, những mất mát này liên quan đến biến đổi môi trường nhanh chóng và các sự kiện núi lửa quy mô lớn.
“Từ các cuộc khai quật tại St Bathans ở Central Otago trong nhiều năm, chúng tôi có bức tranh về sự sống ở Aotearoa từ 20 đến 16 triệu năm trước. Những phát hiện mới này làm sáng tỏ giai đoạn 15 triệu năm tiếp theo cho đến 1 triệu năm trước — vốn gần như vắng bóng trong hồ sơ hóa thạch của New Zealand,” ông Scofield nói. “Đây không chỉ là một chương bị thiếu, mà là cả một tập sách bị thiếu trong lịch sử cổ đại của New Zealand.”
Họ hàng cổ xưa của các loài chim biểu tượng
Trong số những phát hiện nổi bật có một loài vẹt chưa từng được biết đến trước đây, Strigops insulaborealis, thuộc cùng nhánh tiến hóa với kākāpō hiện đại. Trong khi kākāpō ngày nay là loài chim lớn sống trên mặt đất và không biết bay, họ hàng cổ xưa của nó có thể không mang đặc điểm đó.
Phân tích xương hóa thạch cho thấy loài vẹt tuyệt chủng này có chân yếu hơn kākāpō hiện đại, cho thấy khả năng leo trèo kém hơn. Các nhà khoa học cho biết cần thêm nghiên cứu để xác định liệu nó có khả năng bay hay không.
Hang động cũng lưu giữ di cốt của một tổ tiên tuyệt chủng của loài chim takahē, cung cấp thêm hiểu biết về lịch sử tiến hóa của một trong những loài chim đặc trưng nhất New Zealand. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn xác định một loài bồ câu đã biến mất, có quan hệ gần với bồ câu bronzewing của Úc.
“Những thay đổi trong môi trường rừng và cây bụi đã buộc quần thể chim phải tái cấu trúc,” Tiến sĩ Scofield nói thêm. “Chúng tôi tin rằng đây là động lực chính thúc đẩy sự đa dạng hóa tiến hóa của chim và các loài động vật khác ở Đảo Bắc.”
Xác định niên đại hang động triệu năm
Các hóa thạch được xác định niên đại chính xác nhờ nằm giữa hai lớp tro núi lửa được bảo tồn trong hang. Một lớp có niên đại 1,55 triệu năm, lớp còn lại từ vụ phun trào lớn cách đây 1 triệu năm.
Vụ phun trào gần đây hơn có thể đã phủ kín phần lớn Đảo Bắc bằng lớp tro dày hàng mét. Phần lớn tro bị cuốn trôi, nhưng một phần được giữ lại trong các hang động. Lớp tro cổ hơn tại địa điểm này chứng minh đây là hang động cổ nhất từng được biết đến ở Đảo Bắc.
Theo Phó giáo sư Worthy, các hóa thạch này “cung cấp mốc nền quan trọng còn thiếu trong lịch sử tự nhiên của New Zealand.”
“Trong nhiều thập niên, sự tuyệt chủng của chim New Zealand chủ yếu được nhìn qua lăng kính con người đặt chân đến đây cách 750 năm. Nghiên cứu này chứng minh rằng các sức mạnh tự nhiên như siêu núi lửa và biến đổi khí hậu dữ dội đã định hình bản sắc độc đáo của hệ động vật hoang dã từ hơn một triệu năm trước.”
Một địa điểm hóa thạch mới phát hiện cho thấy động vật hoang dã New Zealand đã bị biến đổi bởi các sức mạnh tự nhiên cực đoan từ hàng triệu năm trước khi con người đặt chân lên quần đảo này. Ảnh: Bảo tàng Canterbury, hình ảnh tạo bằng AI
