Tham vọng lâu nay của Elon Musk về việc đưa con người định cư trên Sao Hỏa dường như đang tạm lùi lại, nhường chỗ cho một mục tiêu gần hơn và khả thi hơn: xây dựng sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.
Trong một bài đăng trên nền tảng X hôm Chủ nhật, Musk cho biết SpaceX đã chuyển ưu tiên sang việc xây dựng “một thành phố tự phát triển trên Mặt Trăng”. Theo ông, mục tiêu này có thể đạt được trong vòng chưa đầy một thập kỷ, nhanh hơn nhiều so với kế hoạch tương tự trên Sao Hỏa, vốn có thể mất hơn 20 năm.
“Ưu tiên tối thượng là bảo đảm tương lai của nền văn minh, và Mặt Trăng là con đường nhanh hơn,” Musk viết. Ông lập luận rằng các chuyến bay tới Sao Hỏa chỉ có thể thực hiện khi hai hành tinh thẳng hàng mỗi 26 tháng một lần, với thời gian bay khoảng sáu tháng, trong khi các sứ mệnh lên Mặt Trăng có thể được triển khai thường xuyên hơn nhiều, với thời gian di chuyển chỉ khoảng hai ngày.
Hiện vẫn chưa rõ Musk muốn nói gì khi nhắc tới một “thành phố tự phát triển”, cũng như liệu ý tưởng này có phù hợp với các kế hoạch thăm dò và định cư Mặt Trăng mà NASA đang theo đuổi hay không.
Musk cho biết SpaceX vẫn cam kết mục tiêu dài hạn là xây dựng một thành phố trên Sao Hỏa và dự kiến sẽ bắt đầu hiện thực hóa kế hoạch này trong khoảng 5–7 năm tới. Mới năm ngoái, ông còn nói SpaceX hướng tới việc đưa tàu Starship không người lái đầu tiên hạ cánh xuống Sao Hỏa sớm nhất là vào cuối năm 2026.
Việc Musk điều chỉnh các mốc thời gian đầy tham vọng diễn ra trong bối cảnh ông đang tái cấu trúc hệ sinh thái các công ty của mình, bao gồm động thái sáp nhập và mở rộng mối liên kết giữa SpaceX và công ty trí tuệ nhân tạo xAI trong thời gian gần đây.
Trong hơn một thập kỷ, Musk luôn nhấn mạnh mục tiêu định cư Sao Hỏa, coi đây là kim chỉ nam của SpaceX kể từ khi công ty được thành lập năm 2002. Trong nhiều bài phát biểu trước nhân viên và tại các hội nghị hàng không – vũ trụ, ông từng vạch ra viễn cảnh thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên “Hành tinh Đỏ”, với lập luận rằng đây là bước đi cần thiết để bảo đảm sự tồn tại của nhân loại trước các thảm họa mang tính hủy diệt toàn cầu.
Trái ngược với Musk, NASA trong những năm gần đây lại tập trung nhiều hơn vào Mặt Trăng, đặc biệt kể từ cuối thập niên 2010, khi Mỹ khởi động lại nỗ lực đưa con người trở lại vệ tinh tự nhiên này thông qua chương trình Artemis. Sau nhiều lần điều chỉnh, NASA hiện đặt mục tiêu đưa các phi hành gia trở lại bề mặt Mặt Trăng vào cuối thập kỷ này, đánh dấu lần đầu tiên con người đặt chân lên đây kể từ sứ mệnh Apollo 17 năm 1972.
Musk từng chỉ trích các nỗ lực này trong quá khứ. Trong một bài đăng trên X hồi đầu năm ngoái, ông gọi chương trình Mặt Trăng Artemis của NASA là một “sự xao nhãng”, khẳng định SpaceX nên “đi thẳng tới Sao Hỏa”.
Việc Musk chuyển trọng tâm sang Mặt Trăng cũng diễn ra trong bối cảnh ông ngày càng thể hiện rõ lập trường chính trị và có ảnh hưởng đáng kể tới các chính sách liên quan đến công nghiệp và không gian của Mỹ, trong khi nhiều công ty do ông điều hành đang nắm giữ các hợp đồng lớn với chính phủ.
Tranh cãi quanh vai trò của SpaceX
NASA hiện đã hoàn thiện tên lửa và tàu vũ trụ để đưa các phi hành gia rời Trái Đất và bay vào quỹ đạo Mặt Trăng. Trong khi đó, SpaceX đang nắm giữ hợp đồng trị giá hàng tỷ USD để phát triển tàu đổ bộ Mặt Trăng, phương tiện sẽ đưa phi hành đoàn từ quỹ đạo xuống bề mặt Mặt Trăng trong sứ mệnh Artemis III.
SpaceX dự kiến sử dụng hệ thống Starship cho nhiệm vụ này — tổ hợp tàu vũ trụ và tên lửa lớn nhất từng được chế tạo, đồng thời cũng là phương tiện mà Musk khẳng định được thiết kế chủ yếu cho các chuyến bay liên hành tinh, bao gồm Sao Hỏa.
Tuy nhiên, Starship hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và đã gặp nhiều sự cố kỹ thuật, trong đó có các vụ nổ trong quá trình bay thử. Hệ thống này vẫn chưa thực hiện một chuyến bay vận hành hoàn chỉnh lên quỹ đạo, khiến tiến độ của nó trở thành chủ đề gây tranh cãi trong giới chính sách và hàng không – vũ trụ Mỹ.
Một số quan chức và cựu lãnh đạo liên quan đến lĩnh vực không gian từng công khai bày tỏ lo ngại rằng SpaceX có thể không kịp hoàn thiện tàu đổ bộ cho sứ mệnh Artemis III đúng tiến độ, trong bối cảnh Mỹ đang cạnh tranh gay gắt với Trung Quốc trong cuộc đua đưa con người trở lại Mặt Trăng.
Song song đó, Blue Origin — công ty thám hiểm không gian do Jeff Bezos sáng lập — cũng đang phát triển tàu đổ bộ Mặt Trăng theo một hợp đồng riêng với NASA và đã tuyên bố điều chỉnh ưu tiên để tập trung nguồn lực cho dự án này.
NASA hiện chưa công bố bất kỳ quyết định nào về việc xem xét lại vai trò của SpaceX trong sứ mệnh Artemis III kể từ khi giám đốc mới của cơ quan này, tỷ phú công nghệ Jared Isaacman, được Thượng viện phê chuẩn vào tháng 12. Isaacman được xem là một đồng minh của Musk, khi ông đã hai lần trả tiền để bay vào quỹ đạo Trái Đất trên các tàu của SpaceX.
Việc Musk tuyên bố SpaceX sẽ tập trung nhiều hơn vào Mặt Trăng diễn ra đúng thời điểm NASA chuẩn bị cho sứ mệnh có người lái đầu tiên của chương trình Artemis, mang tên Artemis II. Sứ mệnh này dự kiến đưa bốn phi hành gia bay vòng quanh Mặt Trăng mà không hạ cánh, đóng vai trò bước đệm quan trọng trước sứ mệnh hạ cánh phức tạp hơn Artemis III.
Một cần cẩu mang logo SpaceX gần bãi phóng Starbase ở hạt Cameron, bang Texas, ngày 6/2/2026. Ảnh: Getty Images
Tên lửa đẩy Super Heavy của SpaceX mang theo tàu Starship rời bệ phóng trong chuyến bay thử nghiệm lần thứ 10 tại Starbase, Texas, Mỹ, ngày 26/8/2025. Ảnh: Reuters
