NASA vừa buộc phải kết thúc sớm cuộc thử nghiệm tiếp nhiên liệu then chốt đối với tên lửa Artemis 2, khiến kế hoạch phóng các phi hành gia bay vòng quanh Mặt Trăng bị lùi lại ít nhất một tháng. Nguyên nhân quen thuộc: rò rỉ hydro tại điểm kết nối nhanh của hệ thống tiếp nhiên liệu — đúng vị trí từng gây rắc rối cho Artemis 1 cách đây ba năm.
Sự cố xảy ra trong cuộc “wet dress rehearsal” (diễn tập tổng duyệt có nạp nhiên liệu), bài kiểm tra cuối cùng nhằm mô phỏng toàn bộ chuỗi đếm ngược phóng. Dù quá trình nạp nhiên liệu ban đầu diễn ra suôn sẻ, các kỹ sư đã phát hiện rò rỉ hydro tại cột dịch vụ phía đuôi tên lửa SLS, buộc đội vận hành phải dành nhiều giờ xử lý và cuối cùng hủy bài thử khi chuỗi đếm ngược tiến sát mốc phóng.
Điều khiến giới quan sát đặt câu hỏi là: vì sao một sự cố từng xảy ra với Artemis 1 lại tiếp tục tái diễn, dù NASA đã có hơn ba năm để khắc phục?
Rò rỉ cũ, bài toán mới
Theo NASA, các rò rỉ hydro trong Artemis 2 có cùng vị trí với Artemis 1, nhưng bối cảnh kỹ thuật không hoàn toàn giống nhau. Artemis 1 từng phải quay trở lại Tòa nhà Lắp ráp Phương tiện (VAB) ba lần trong vòng sáu tháng để sửa chữa trước khi được phóng vào tháng 11/2022. Với Artemis 2, các quan chức cho biết sự cố lần này nhiều khả năng có thể được xử lý ngay tại bệ phóng.
Bà Charlie Blackwell-Thompson, Giám đốc phóng Artemis, cho biết NASA đã chứng minh rằng một số hạng mục liên quan đến các tấm kết nối và gioăng có thể được can thiệp tại bệ phóng, thay vì phải đưa toàn bộ tên lửa quay lại VAB như trước.
Dù vậy, việc rò rỉ vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn. Trong suốt quá trình thử nghiệm, NASA chỉ có thể “ổn định” lượng hydro rò rỉ trong giới hạn cho phép, chứ không thể khắc phục dứt điểm.
Hydro: phân tử nhỏ, rủi ro lớn
Các quan chức NASA thừa nhận bản chất của hydro là nguyên nhân cốt lõi khiến vấn đề này đặc biệt khó xử lý. Hydro là phân tử cực nhỏ, có năng lượng cao và dễ thoát ra qua những sai lệch rất nhỏ trong kết cấu hoặc độ kín của gioăng.
Ông John Honeycutt, Chủ tịch nhóm Quản lý Nhiệm vụ Artemis, cho biết dù NASA đã áp dụng “cách tiếp cận rất quyết liệt” để kiểm soát rò rỉ hydro sau Artemis 1, các thử nghiệm trên mặt đất vẫn có giới hạn. “Chúng tôi cố gắng thử nghiệm như khi bay thực tế, nhưng đây là một giao diện rất phức tạp. Khi làm việc với hydro, mọi sai lệch nhỏ đều có thể trở thành vấn đề lớn,” ông nói.
Theo ông Honeycutt, nhóm kỹ thuật ban đầu nghi ngờ các nguyên nhân như sai lệch lắp ráp, biến dạng vật liệu hoặc thậm chí là mảnh vụn cực nhỏ bám trên gioăng — những yếu tố rất khó phát hiện cho đến khi hệ thống thực sự được đưa vào trạng thái vận hành với nhiên liệu siêu lạnh.
Mỗi tên lửa là một “cá thể riêng”
Một điểm then chốt khác được NASA nhấn mạnh là không có hai tên lửa SLS nào hoàn toàn giống nhau. Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya mô tả các bộ phận của SLS là “rất bespoke” — được chế tạo riêng biệt và cần thời gian để hiểu rõ hành vi của từng cấu trúc cụ thể.
“Đây là lần đầu tiên cỗ máy này tiếp xúc với các chất siêu lạnh. Việc nó ‘thở’ ra sao, thông khí thế nào và rò rỉ theo cách nào là điều chúng tôi phải xác định cụ thể,” ông Kshatriya nói.
Theo ông, một giả thuyết đáng chú ý là các rung động phát sinh trong quá trình đưa tên lửa ra bệ phóng có thể đã ảnh hưởng đến độ kín của gioăng. Artemis 2 mất gần 12 giờ để di chuyển quãng đường hơn 6 km từ VAB ra bệ phóng với tốc độ rất chậm, trong một môi trường cơ học phức tạp.
NASA từng tiến hành các thử nghiệm gia tốc khác nhau với Artemis 1 để đánh giá tác động của quá trình di chuyển, và hiện tin rằng đây có thể là một yếu tố góp phần gây rò rỉ. Tuy nhiên, để xác định chính xác nguyên nhân, các kỹ sư vẫn cần tháo rời gioăng và kiểm tra chi tiết.
Thử nghiệm để lộ vấn đề, không phải để che giấu
Dù gây chậm trễ lịch phóng, NASA cho rằng cuộc diễn tập tổng duyệt Artemis 2 vẫn đạt được mục tiêu cốt lõi: làm lộ ra các vấn đề trước chuyến bay có phi hành đoàn.
“Với khoảng cách hơn ba năm giữa các lần phóng SLS, chúng tôi hoàn toàn dự đoán sẽ gặp phải những thách thức,” Giám đốc NASA Jared Isaacman viết trên mạng xã hội X. “Chính vì vậy mà chúng tôi tiến hành diễn tập tổng duyệt — để phát hiện vấn đề sớm nhất có thể và chuẩn bị cho ngày phóng với xác suất thành công cao nhất.”
NASA hiện đang đánh giá tình trạng tên lửa và hạ tầng mặt đất tại bệ phóng trước khi quyết định thời điểm thử lại. Cơ hội phóng trong tháng Hai đã bị loại bỏ, và các nhà quản lý nhiệm vụ đang hướng tới cửa sổ phóng tiếp theo vào đầu tháng Ba.
Tên lửa Artemis 2 của NASA trên bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Ảnh: NASA
Tên lửa Artemis 2 của NASA trên bệ phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, trong cuộc thử nghiệm nạp nhiên liệu qua đêm ngày 2-2-2026. Ảnh: NASA
Cận cảnh tháp phóng của tên lửa Artemis 2 và tàu vũ trụ Orion. Ảnh: Space.com
