Làn sóng hào hứng quanh trí tuệ nhân tạo trong hơn một năm qua đã sản sinh ra không ít sản phẩm gây chú ý. Tuy vậy, hiếm có dự án nào vừa mang dấu ấn cá nhân rõ rệt, vừa lan truyền nhanh trong cộng đồng công nghệ như Moltbot – trợ lý AI cá nhân từng được biết đến với tên gọi Clawdbot.
Được xây dựng bởi một lập trình viên duy nhất, Moltbot không chỉ là một công cụ công nghệ mới. Dự án này phản ánh một xu hướng đáng chú ý hơn: sự trỗi dậy của những chatbot “riêng”, do cá nhân phát triển để phục vụ nhu cầu rất cụ thể, rồi từ đó dần hình thành các cộng đồng người dùng – nhà phát triển mang bản sắc riêng.
Một con tôm hùm – biểu tượng vừa kỳ quặc vừa dễ nhớ – đã trở thành “linh vật” cho hiện tượng này. Clawdbot nhanh chóng lan truyền chỉ trong vài tuần sau khi ra mắt, thu hút hàng chục nghìn lượt theo dõi trên GitHub. Sau một tranh chấp pháp lý liên quan đến tên gọi với Anthropic, do cách phát âm gần giống mô hình Claude, dự án buộc phải đổi tên thành Moltbot. Dù vậy, chủ đề giáp xác đặc trưng vẫn được giữ nguyên. Trước khi trở thành hiện tượng mạng, Moltbot vốn chỉ là một dự án cá nhân, được xây dựng để giải quyết nhu cầu rất riêng của người tạo ra nó.
Từ dự án cá nhân đến hiện tượng cộng đồng
Theo khẩu hiệu của mình, Moltbot là “AI thực sự làm được việc”. Không chỉ trò chuyện hay đưa ra gợi ý, trợ lý này có thể quản lý lịch, gửi và nhận tin nhắn qua các ứng dụng quen thuộc, tự động hóa email, thậm chí hỗ trợ những việc phức tạp hơn như điều khiển trình duyệt hoặc làm thủ tục check-in chuyến bay. Chính lời hứa về một AI có thể trực tiếp hành động thay con người đã khiến hàng nghìn người dùng sẵn sàng vượt qua các bước cài đặt không hề đơn giản để thử nghiệm dự án.
Người đứng sau Moltbot là Peter Steinberger, một nhà phát triển phần mềm người Áo, được biết đến rộng rãi trong cộng đồng lập trình với tài khoản @steipete. Ông từng gây tiếng vang với PSPDFKit – một startup tại Vienna sau đó được bán lại cho Insight Partners. Tuy nhiên, sau khi rời dự án này, Steinberger thừa nhận ông rơi vào trạng thái trống rỗng, gần như không đụng đến máy tính trong suốt ba năm. Chỉ đến khi làn sóng AI thế hệ mới bùng nổ, cảm hứng sáng tạo của ông mới quay trở lại – và Moltbot ra đời từ chính giai đoạn đó.
Ở gốc rễ, Moltbot vẫn mang đậm dấu ấn cá nhân. Phiên bản công khai của dự án bắt nguồn từ Clawd – “trợ lý giáp xác của Peter”, nay được nhân cách hóa thành Molty. Đây là công cụ Steinberger tạo ra để giúp ông quản lý đời sống số của mình, đồng thời khám phá khả năng hợp tác giữa con người và AI. Ngay từ đầu, đây không phải là sản phẩm được thiết kế để chinh phục thị trường đại chúng, mà là một không gian thử nghiệm cho những ý tưởng mới về AI tự động.
Tên gọi Clawdbot ban đầu cũng mang nhiều dụng ý. Dự án xoay quanh hình tượng tôm hùm – một loài thuộc giáp xác, với chữ claw (càng) gợi cảm giác vừa vui nhộn vừa dễ nhớ. Hình ảnh “giáp xác” còn ngầm chỉ một AI có “vỏ bọc”, chạy trên hệ thống riêng của người dùng, có ranh giới rõ ràng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng đám mây.
Steinberger từng tự nhận mình là một “Claudoholic” (người nghiện Claude) và ban đầu đặt tên dự án theo Claude – mô hình AI chủ lực của Anthropic mà ông sử dụng rất nhiều trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, theo chia sẻ của ông trên mạng xã hội X, Anthropic đã yêu cầu đổi tên vì lý do bản quyền. Việc đổi tên không làm thay đổi triết lý cốt lõi của dự án, và “linh hồn tôm hùm” vẫn tiếp tục được giữ lại trong Moltbot.
Vì sao Moltbot thu hút mạnh mẽ?
Với những người dùng sớm, Moltbot đại diện cho tuyến đầu của thế hệ trợ lý AI hữu ích. Sau giai đoạn hào hứng với việc dùng AI để tạo nhanh website hay ứng dụng, ngày càng nhiều lập trình viên và người dùng kỹ thuật mong muốn một trợ lý AI cá nhân có thể trực tiếp xử lý các công việc lặp lại trong đời sống số của họ. Moltbot đáp ứng đúng tâm lý đó: một công cụ mở, có thể tùy biến sâu, khuyến khích người dùng mày mò, thử nghiệm và chia sẻ kinh nghiệm.
Sự hưởng ứng nhanh chóng thể hiện rõ qua con số hơn 44.200 sao trên GitHub chỉ trong thời gian ngắn. Đáng chú ý hơn, hiệu ứng lan truyền của Moltbot còn tạo ra những “gợn sóng” bên ngoài cộng đồng lập trình. Trong một phiên giao dịch trước giờ mở cửa, cổ phiếu Cloudflare tăng 14% khi các cuộc thảo luận sôi nổi về tác nhân AI trên mạng xã hội làm dấy lên sự quan tâm của nhà đầu tư đối với hạ tầng Cloudflare – nền tảng được nhiều lập trình viên sử dụng để chạy Moltbot trên hệ thống riêng. Dù mối liên hệ này chỉ mang tính gián tiếp, nó cho thấy sức ảnh hưởng lan tỏa của một dự án cá nhân khi bắt trúng nhịp của xu hướng công nghệ.
Bài toán kiểm soát và rủi ro
Dù gây chú ý, Moltbot vẫn còn khá xa việc trở thành một sản phẩm phổ thông, và điều đó có lẽ không hẳn là bất lợi. Việc cài đặt và vận hành trợ lý này đòi hỏi người dùng phải có kiến thức công nghệ nhất định, đồng thời hiểu rõ các rủi ro bảo mật đi kèm. Moltbot không phải kiểu chatbot “mở lên là dùng”, mà giống một phòng thí nghiệm cá nhân dành cho những ai sẵn sàng đánh đổi sự tiện lợi để lấy quyền kiểm soát.
Xét về thiết kế, Moltbot được xây dựng với nhiều yếu tố hướng tới an toàn. Dự án mã nguồn mở cho phép cộng đồng kiểm tra và phát hiện lỗ hổng. Trợ lý chạy trên máy tính hoặc máy chủ của người dùng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đám mây. Tuy nhiên, chính lời hứa “AI thực sự làm được việc” cũng là con dao hai lưỡi. Như doanh nhân và nhà đầu tư Rahul Sood nhận xét, điều đó đồng nghĩa với việc Moltbot có thể thực thi các lệnh trực tiếp trên máy của người dùng.
Mối lo lớn nhất là nguy cơ bị lợi dụng thông qua nội dung đầu vào theo kiểu “chèn lệnh”. Trong kịch bản xấu, một tin nhắn được thiết kế tinh vi gửi qua WhatsApp hay Telegram có thể khiến Moltbot vô tình thực hiện những hành động ngoài ý muốn mà người dùng không hề hay biết. Đây không chỉ là rủi ro của riêng Moltbot, mà là thách thức chung của thế hệ AI có khả năng hành động trong thế giới thực.
Những nguy cơ này có thể giảm bớt nhờ cấu hình cẩn thận. Moltbot cho phép người dùng lựa chọn các mô hình AI khác nhau và cung cấp chế độ chạy tách biệt cho những nguồn đầu vào không đáng tin cậy. Tuy vậy, để loại bỏ hoàn toàn rủi ro, người dùng thường phải vận hành trợ lý này trong một môi trường riêng biệt, tách khỏi dữ liệu nhạy cảm.
Sự nổi tiếng đến nhanh cũng mang lại hệ lụy. Trong quá trình đổi tên dự án, Steinberger thừa nhận đã sơ suất, tạo điều kiện cho các đối tượng lừa đảo chiếm tên và tung ra những dự án giả mạo. Ông buộc phải lên tiếng cảnh báo cộng đồng về các tài khoản và dự án không chính thức mang tên mình.
Ở thời điểm hiện tại, Moltbot vẫn phù hợp hơn với những người dùng có kinh nghiệm, sẵn sàng chấp nhận thử nghiệm và rủi ro. Nhưng vượt lên trên các tranh cãi về bảo mật hay tính tiện dụng, dự án này mang ý nghĩa lớn hơn. Bằng việc xây dựng một công cụ để phục vụ chính nhu cầu của mình, Peter Steinberger đã cho thấy sức mạnh của nỗ lực cá nhân trong kỷ nguyên AI. Moltbot mở ra một cách nghĩ khác về trợ lý AI: nhỏ gọn, cá nhân hóa, minh bạch và có khả năng hình thành những cộng đồng đặc thù xung quanh nó.
Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ lớn vẫn tìm kiếm “trợ lý AI hoàn hảo”, hiện tượng Moltbot cho thấy đôi khi những ý tưởng truyền cảm hứng nhất lại đến từ một lập trình viên ngồi một mình trước màn hình, viết phần mềm cho chính cuộc sống của mình.
Clawdbot hiển thị trên điện thoại do Peter Steinberger (ảnh) phát triển. Ảnh: Canva
Tôm hùm – biểu tượng của Moltbot. Ảnh: Getty Images
