Vào thời điểm này năm ngoái, sản phẩm công nghệ Trung Quốc gây sốt nhất là mô hình trí tuệ nhân tạo DeepSeek, đủ sức làm rung chuyển thị trường. Sang năm 2026, thứ thu hút sự chú ý lại đơn giản hơn rất nhiều: một ứng dụng dành cho những người lo sợ sẽ chết trong cô độc. Đúng vậy, ứng dụng bứt phá đầu tiên của năm chỉ đặt ra một câu hỏi: tim bạn còn đập không?
Nền tảng mang cái tên thẳng thừng “Are You Dead?” (Si le ma – “Bạn chết chưa?”) nhanh chóng vọt lên dẫn đầu bảng xếp hạng ứng dụng tại Trung Quốc, trước khi lan truyền ra toàn cầu. Giao diện của nó tối giản đến mức gần như khắc nghiệt. Người dùng – phần lớn là những người sống một mình – chỉ cần chạm để xác nhận rằng họ vẫn còn sống. Nếu bỏ lỡ hai ngày liên tiếp, một liên hệ khẩn cấp sẽ được hệ thống thông báo.
Ngoài cái tên gây sốc, có lý do khiến ứng dụng này bùng nổ mà không tốn một xu quảng cáo – và thậm chí chẳng cần khoác lên mình chiếc áo “AI thời thượng”. Sự lan truyền của nó trùng với thời điểm tỷ lệ sinh tại Trung Quốc rơi xuống mức thấp kỷ lục, trong bối cảnh số ca kết hôn giảm và ly hôn gia tăng.
Nhiều người từng cho rằng ứng dụng được tạo ra cho người cao tuổi muốn duy trì sự độc lập. Thực tế, nó lại do một nhóm nhà phát triển Gen Z thực hiện. Trong các cuộc phỏng vấn, họ cho biết ý tưởng xuất phát từ chính trải nghiệm về đời sống đô thị cô lập của bản thân. Dự báo đến năm 2030, số hộ gia đình chỉ có một người tại Trung Quốc có thể tăng lên tới 200 triệu.
Những thay đổi nhân khẩu học này không chỉ có riêng ở Trung Quốc hiện đại, nhưng rõ ràng đây không phải là hình ảnh mà Bắc Kinh muốn phơi bày lúc này. Ứng dụng đã âm thầm bị gỡ khỏi các kho ứng dụng trong nước vào tuần trước. Trong một nền văn hóa coi việc nhắc trực diện đến cái chết là điều cấm kỵ và xui xẻo, các nhà sáng tạo cũng cho biết trên Weibo rằng họ đang lên kế hoạch đổi tên. Tên quốc tế mới, “Demumu”, là một cách chơi chữ đã được “làm mềm” theo phong cách Labubu, lấy cảm hứng từ khái niệm “cái chết” nhằm giảm sắc thái u ám. Tuy nhiên, cái tên này không được đón nhận như kỳ vọng, và nhóm phát triển hiện kêu gọi cộng đồng đề xuất phương án mới trên mạng xã hội.
Dù chạm đúng nỗi lo ở Bắc Kinh và nhiều nơi trên thế giới, ý tưởng của sản phẩm này lại… khó chịu ở chỗ quá hay. Khi các ông lớn công nghệ và startup chạy đua tìm “ứng dụng AI đình đám tiếp theo”, than phiền phổ biến nhất từ người dùng là nhiều công cụ chỉ là “giải pháp đi tìm vấn đề”. Không ai cần một mô hình AI để tóm tắt một tin nhắn hai dòng từ bạn bè, và việc để phần mềm chen vào những khoảnh khắc thân mật đôi khi mang lại cảm giác xâm lấn hơn là hữu ích.
“Are You Dead?” thì làm điều ngược lại. Nó không cố tỏ ra thông minh, mà thuần túy mang tính thực dụng. Ứng dụng đem lại một cảm giác an tâm nhỏ bé cho những người sống một mình, ngay cả khi sự tồn tại của nó phơi bày rõ ràng một “đại dịch cô đơn” đang gia tăng. Cái tên – một biến tấu u ám của nền tảng giao đồ ăn phổ biến “Are You Hungry?” – phản ánh đúng chất hài hước hư vô của Gen Z trong phong trào “nằm không”. Trên mạng, nhiều bạn trẻ Trung Quốc không coi nó là phản cảm, mà xem như một dạng memento mori – lời nhắc về sự hữu hạn của đời người.
Những nỗ lực đưa AI chen sâu hơn vào mọi ngóc ngách đời sống đang, và xứng đáng, chiếm sóng truyền thông. Nhưng trên khắp châu Á và xa hơn nữa, công nghệ chăm sóc người cao tuổi được dự báo sẽ bùng nổ. Bắc Kinh đã quảng bá “nền kinh tế bạc” như một động cơ tăng trưởng tương lai, nhấn mạnh sức chi tiêu ngày càng tăng và mức độ sẵn sàng tiếp nhận nền tảng số của người cao tuổi. Thay vì né tránh những câu hỏi khó chịu mà các đổi mới này đặt ra, chính phủ nên chào đón chúng.
Tại Mỹ, Hiệp hội Người về hưu Hoa Kỳ dự báo chi tiêu cho công nghệ của người trên 50 tuổi sẽ tăng lên 120 tỷ USD vào năm 2030, dù 59% trong số họ cho rằng công nghệ hiện nay không được thiết kế phù hợp với độ tuổi của mình. Trên quy mô toàn cầu, đây là một cơ hội đang phình to cho các nhà phát triển khai thác và thu hẹp khoảng cách này.
Tuy nhiên, cuộc tranh luận sâu xa hơn mà sự lan truyền của ứng dụng khơi lên lại khó giải quyết hơn nhiều: công nghệ đang khiến chúng ta bớt cô đơn hay cô đơn hơn? Mạng xã hội trên toàn cầu đã khiến việc né tránh gặp gỡ trực tiếp trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Ở Trung Quốc, các siêu ứng dụng tối ưu hóa mọi thứ – bạn không cần nói một lời với con người thật để gọi xe hay đặt đồ ăn, nhu yếu phẩm. Và trong cuộc đua giành ưu thế AI, con người làm việc ngày càng dài giờ hơn, bị cuốn vào văn hóa 996 khắc nghiệt (từ 9g sáng đến 9g tối, 6 ngày một tuần – và về mặt kỹ thuật là trái luật), đồng nghĩa với nhiều thời gian xa rời gia đình.
DeepSeek là khoảnh khắc công nghệ hào nhoáng của Trung Quốc; “Are You Dead?” là cơn dư chấn sau đó. Ứng dụng “check-in” tối giản này không đứng đầu bảng xếp hạng nhờ kỹ thuật xuất sắc, mà vì đã biến nỗi lo nhân khẩu học và bất an xã hội thành một thông báo đẩy. Bắc Kinh có thể xóa nó khỏi các kho ứng dụng, và các nhà sáng tạo có thể cố “Labubu hóa” chữ “chết”. Nhưng nhu cầu kết nối mà nó phơi bày sẽ không biến mất.
Đây cũng là một phát súng cảnh báo dành cho ngành AI: sản phẩm bùng nổ tiếp theo có lẽ sẽ không dựa trên việc tóm tắt các cuộc trò chuyện của chúng ta, mà là thứ đối diện trực diện với câu hỏi vì sao chúng ta ngày càng có ít cuộc trò chuyện hơn. Trong cuộc đua khiến máy móc trở nên “giống người” hơn, ứng dụng bứt phá đầu tiên của Trung Quốc trong năm nay chỉ hỏi một điều: tim bạn còn đập không?
Một ứng dụng “check-in” lan truyền, tự động cảnh báo người liên hệ nếu người dùng không xác nhận mình còn sống, đã phơi bày tình trạng cô đơn gia tăng, nỗi lo nhân khẩu học và những nhu cầu chưa được đáp ứng trong chăm sóc người cao tuổi – cho thấy cú hit công nghệ tiếp theo có thể đến từ việc đối mặt với sự cô lập xã hội. Ảnh: Bloomberg
