Phi hành gia kỳ cựu của NASA Suni Williams hôm thứ Ba, 20/1, đã chính thức thông báo nghỉ hưu, qua đó khép lại sự nghiệp bay vào vũ trụ của bà trong biên chế Đội Phi hành gia NASA — với chuyến bay thử nghiệm Boeing Starliner kéo dài ngoài dự kiến trở thành sứ mệnh cuối cùng.
Williams, người gia nhập NASA từ năm 1998 và thiết lập nhiều kỷ lục trong sự nghiệp bay vào không gian, không nêu rõ lý do hay thời điểm cụ thể dẫn tới quyết định nghỉ hưu trong thông cáo do NASA công bố.
“Bất kỳ ai quen biết tôi đều biết rằng không gian là nơi tôi yêu thích nhất,” Williams nói. “Được phục vụ trong Văn phòng Phi hành gia và có cơ hội bay vào vũ trụ ba lần là một vinh dự vô cùng to lớn.”
Williams lần đầu lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) vào năm 2006 trên tàu con thoi Discovery. Sáu năm sau, bà trở lại ISS trong một nhiệm vụ khác bằng tàu Soyuz của Nga.
Tuy nhiên, sứ mệnh gần đây nhất của bà — cùng phi hành gia NASA Butch Wilmore thực hiện chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên của tàu Starliner do Boeing phát triển — lại là chuyến bay được biết đến nhiều nhất, sau khi hai phi hành gia này bị mắc kẹt dài ngày trên ISS.
Theo kế hoạch ban đầu, Wilmore và Williams chỉ ở lại ISS khoảng một tuần. Thế nhưng, do các sự cố kỹ thuật phát sinh trên tàu Starliner trong hành trình, cả hai đã phải lưu lại trạm không gian hơn chín tháng. NASA sau đó quyết định đưa Starliner trở về Trái Đất mà không có người lái vì lo ngại an toàn.
Trải nghiệm này thu hút sự chú ý rộng rãi của truyền thông quốc tế, dù cả hai phi hành gia nhiều lần khẳng định họ tận hưởng thời gian trên quỹ đạo và đã chuẩn bị đầy đủ cho việc lưu trú kéo dài ngoài dự kiến.
“Tôi đã có một sự nghiệp 27 năm tuyệt vời tại NASA, phần lớn nhờ vào sự yêu thương và ủng hộ to lớn từ các đồng nghiệp,” Williams nói. “Trạm Vũ trụ Quốc tế, con người, kỹ thuật và khoa học ở đó thực sự truyền cảm hứng mạnh mẽ, và đã mở đường cho những bước tiến tiếp theo hướng tới Mặt Trăng và Sao Hỏa. Tôi hy vọng nền tảng mà chúng tôi đặt ra đã giúp những bước đi táo bạo ấy trở nên dễ dàng hơn.”
Phi hành gia lập nhiều kỷ lục
Trong suốt sự nghiệp, Williams đã tích lũy tổng cộng 608 ngày trong không gian — nhiều thứ hai trong lịch sử các phi hành gia NASA, chỉ sau Peggy Whitson.
Bà cũng thực hiện tổng cộng 62 giờ đi bộ ngoài không gian qua chín lần, trở thành nữ phi hành gia có thời lượng hoạt động ngoài không gian nhiều nhất và đứng thứ tư trên toàn thế giới.
Williams còn ghi dấu với nhiều cột mốc đặc biệt. Năm 2012, bà trở thành người đầu tiên hoàn thành một cuộc thi ba môn phối hợp (triathlon) trong không gian, sử dụng xe đạp cố định, mô phỏng bơi bằng máy tập tạ và chạy trên máy chạy bộ với dây đai cố định để không bị trôi nổi. Trước đó, vào năm 2007, bà cũng là người đầu tiên chạy marathon trong không gian.
“Trong suốt chặng đường sự nghiệp đầy ấn tượng của Suni, bà là một nhà lãnh đạo tiên phong,” bà Vanessa Wyche, Giám đốc Trung tâm Không gian Johnson của NASA tại Houston, nhận xét.
“Từ những đóng góp bền bỉ cho trạm không gian đến vai trò then chốt trong chuyến bay thử nghiệm mang tính đột phá của Starliner, sự cống hiến xuất sắc của bà sẽ truyền cảm hứng cho các thế hệ nhà thám hiểm tương lai.”
Cùng Wilmore rời đội phi hành gia
Việc Williams rời Đội Phi hành gia diễn ra vài tháng sau khi bà và Wilmore trở về Trái Đất, khép lại chuyến bay thử nghiệm Starliner. Phi hành gia Barry “Butch” Wilmore chính thức nghỉ hưu khỏi NASA vào ngày 25/7/2025, sau 25 năm cống hiến cho Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ.
Sự ra đi của hai phi hành gia này nối tiếp tiền lệ của Bob Behnken và Doug Hurley — những người điều khiển chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên của tàu Crew Dragon do SpaceX phát triển vào năm 2020. Sứ mệnh đó không gặp trục trặc lớn và cũng là chuyến bay cuối cùng của cả hai trước khi nghỉ hưu.
Việc các phi hành gia gắn bó lâu năm với NASA tuyên bố nghỉ hưu sau khi hoàn thành một cột mốc lớn, như bay thử một tàu vũ trụ mới, là điều khá phổ biến.
Hiện vẫn chưa rõ khi nào tàu Starliner sẽ thực hiện chuyến bay tiếp theo. NASA cho biết họ dự kiến tiến hành sứ mệnh kế tiếp của Starliner dưới dạng chuyến bay không người lái, coi đây là một thử nghiệm bổ sung.
Trong chuyến bay của Williams và Wilmore, Starliner đã gặp sự cố ở các động cơ đẩy và rò rỉ khí. Dù vậy, cả hai phi hành gia đều khẳng định sẵn sàng bay trên Starliner lần nữa nếu có cơ hội.
“Con tàu này thực sự có năng lực,” Williams nói trong một cuộc họp báo sau chuyến bay năm ngoái. “Có một vài vấn đề cần khắc phục và mọi người đang tích cực làm việc về điều đó. Nhưng đây là một tàu vũ trụ rất tốt, với nhiều khả năng mà các tàu khác không có, và được trở thành một phần của chương trình này là một vinh dự.”
Phi hành gia Suni Williams phát biểu với báo chí tại Trung tâm Không gian Johnson của NASA ở Houston, tháng 3/2025. Ảnh: AP
Suni Williams rời khoang tàu Crew Dragon sau khi cùng Butch Wilmore và hai phi hành gia khác hạ cánh ngoài khơi bang Florida, trở về từ Trạm Vũ trụ Quốc tế, tháng 3/2025. Ảnh: Reuters
