OpenAI vừa gây chú ý khi rót vốn vào Merge Labs, một startup nghiên cứu giao diện não – máy tính (brain–computer interface, BCI) do chính CEO Sam Altman đồng sáng lập. Thương vụ không chỉ mở rộng tham vọng công nghệ của OpenAI sang lĩnh vực thần kinh học, mà còn làm nổi bật mối quan hệ chồng chéo ngày càng tinh vi giữa Altman, các startup ông sáng lập và công ty AI quyền lực nhất thế giới hiện nay.
Merge Labs chính thức “lộ diện” vào ngày 15/1 sau thời gian hoạt động bí mật, cùng vòng gọi vốn hạt giống không công bố chi tiết. Một nguồn tin am hiểu xác nhận OpenAI là nhà đầu tư lớn nhất trong vòng seed trị giá 250 triệu USD, định giá Merge Labs ở mức 850 triệu USD – con số đáng chú ý với một startup mới bước ra ánh sáng.
Tự mô tả là một “phòng thí nghiệm nghiên cứu”, Merge Labs đặt mục tiêu “kết nối trí tuệ sinh học và trí tuệ nhân tạo nhằm tối đa hóa năng lực con người”. Theo tuyên bố của công ty, trải nghiệm cá nhân của con người được hình thành từ hàng tỷ nơ-ron hoạt động đồng thời, và nếu có thể giao tiếp với các nơ-ron này ở quy mô lớn, con người không chỉ có khả năng khôi phục những năng lực đã mất, mà còn có thể tăng cường sức khỏe não bộ, mở rộng khả năng kết nối và sáng tạo cùng AI tiên tiến.
Điểm khác biệt mà Merge Labs theo đuổi là cách tiếp cận không xâm lấn. Thay vì sử dụng điện cực cấy trực tiếp vào não như nhiều công ty BCI khác, startup này tuyên bố đang phát triển các công nghệ hoàn toàn mới cho phép kết nối với nơ-ron bằng phân tử, truyền và nhận thông tin thông qua những phương thức thâm nhập sâu như siêu âm. Nếu thành công, đây có thể là bước ngoặt lớn trong lĩnh vực giao diện não – máy tính vốn lâu nay gắn liền với phẫu thuật phức tạp và rủi ro y khoa.
Khoản đầu tư của OpenAI cũng đặt Merge Labs vào thế đối đầu trực diện với Neuralink của Elon Musk – startup BCI nổi tiếng nhất hiện nay. Neuralink đang phát triển chip cấy ghép giúp người bị liệt điều khiển thiết bị bằng suy nghĩ, nhưng công nghệ này yêu cầu phẫu thuật xâm lấn, với robot cấy các sợi điện cực siêu mảnh vào não.
Tháng 6/2025, Neuralink huy động được 650 triệu USD trong vòng Series E, với mức định giá 9 tỷ USD. So với Neuralink, Merge Labs theo đuổi con đường ít can thiệp hơn, nhưng cũng tham vọng không kém.
Dù BCI có nhiều ứng dụng y tế rõ ràng, Merge Labs dường như hướng tới một tầm nhìn rộng hơn: hiện thực hóa “giấc mơ Thung lũng Silicon” về việc kết hợp sinh học con người với AI để tạo ra những năng lực vượt trội. Quan điểm này được OpenAI nhấn mạnh trong bài đăng blog giải thích lý do tham gia vòng seed. Theo OpenAI, giao diện não – máy tính là một “biên giới mới quan trọng”, mở ra những cách thức tự nhiên và lấy con người làm trung tâm để tương tác liền mạch với AI.
Không chỉ dừng ở vai trò nhà đầu tư, OpenAI cho biết sẽ hợp tác chặt chẽ với Merge Labs trong việc phát triển các mô hình nền tảng khoa học và những công cụ công nghệ tiên phong. AI được kỳ vọng sẽ tăng tốc nghiên cứu trong các lĩnh vực kỹ thuật sinh học, khoa học thần kinh và thiết bị y sinh, đồng thời giúp các giao diện não – máy tính có khả năng diễn giải ý định, thích ứng với từng cá nhân và vận hành ổn định ngay cả khi tín hiệu bị hạn chế hoặc nhiễu.
Trong bức tranh đó, Merge Labs có thể trở thành một “cầu nối” trực tiếp giữa não người và phần mềm AI của OpenAI. Điều này làm nổi bật tính chất vòng tròn của thương vụ: nếu Merge Labs thành công, công nghệ của công ty có thể kéo thêm người dùng đến với các hệ thống AI của OpenAI, qua đó củng cố logic đầu tư ban đầu. Đồng thời, giá trị của một startup do Altman đồng sáng lập cũng được gia tăng nhờ nguồn lực từ chính công ty mà ông đang điều hành.
Merge Labs không phải là dự án duy nhất nằm trong hệ sinh thái mở rộng quanh Altman. OpenAI hiện chủ yếu đầu tư thông qua Quỹ Đầu tư Startup OpenAI, vốn đã rót tiền vào nhiều công ty có liên hệ với Altman như Red Queen Bio, Rain AI hay Harvey.
Công ty này cũng ký các thỏa thuận thương mại với những doanh nghiệp mà Altman trực tiếp sở hữu hoặc giữ vai trò chủ chốt, bao gồm Helion Energy trong lĩnh vực nhiệt hạch và Oklo trong lĩnh vực phân hạch hạt nhân. Song song đó, OpenAI còn hợp tác với startup io của Jony Ive – công ty đã được OpenAI mua lại năm ngoái – để phát triển một thiết bị phần cứng AI không cần màn hình, với tin đồn chưa được xác nhận cho rằng sản phẩm có thể là một tai nghe dạng earbud.
Xa hơn những thương vụ cụ thể, Merge Labs phản ánh một ý tưởng mà Altman đã theo đuổi suốt nhiều năm: “Merge” – sự hợp nhất giữa con người và máy móc. Ngay từ năm 2017, ông đã dự đoán quá trình này có thể diễn ra trong giai đoạn 2025–2075, với nhiều hình thức khác nhau, từ kết nối trực tiếp não bộ với công nghệ cho đến việc con người gắn bó sâu sắc với các hệ thống AI.
Altman từng mô tả “Merge” là kịch bản tốt nhất để nhân loại tồn tại trước siêu trí tuệ nhân tạo – thứ mà ông xem như một dạng “loài” mới có thể xung đột với con người. “Dù sự hợp nhất đã bắt đầu, mọi thứ sẽ còn trở nên kỳ lạ hơn rất nhiều,” ông viết. Theo Altman, nhân loại hoặc sẽ trở thành nền tảng sinh học cho trí tuệ số rồi dần mờ nhạt trong tiến trình tiến hóa, hoặc phải tìm ra một mô hình hợp nhất thành công để cùng tồn tại.
Ảnh minh họa mang tính biểu tượng cho công nghệ BCI và sự giao thoa giữa não người – dữ liệu – máy tính/AI. Ảnh: Getty Images
