Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump mở một cuộc điều tra hình sự đối với Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell đã vấp phải phản ứng gay gắt từ chính ông Powell, người cho rằng đây chỉ là một “cái cớ” nhằm giành ảnh hưởng đối với chính sách lãi suất. Động thái này cũng bị lên án bởi các cựu Chủ tịch Fed và nhiều nhân vật chủ chốt trong Đảng Cộng hòa của ông Trump, dù Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cho biết ông sẽ để quy trình “tự diễn ra”.
Việc Bộ Tư pháp Mỹ đe dọa truy tố, bề ngoài liên quan đến những phát biểu của ông Powell trước Quốc hội về một dự án cải tạo trụ sở Fed, đã khiến lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài tăng lên, khi các nhà đầu tư cân nhắc những hệ lụy mà một Fed kém độc lập hơn có thể mang lại đối với lạm phát và chính sách tiền tệ.
Nếu phản ứng này lan rộng, nó có thể hạn chế nỗ lực của ông Trump nhằm tái định hình Fed – ngân hàng trung ương được xem là có ảnh hưởng lớn nhất thế giới và là trụ cột của hệ thống tài chính toàn cầu. Chi phí vay dài hạn tăng cũng có thể phản tác dụng đối với các nỗ lực của ông Trump trong việc giải quyết những lo ngại phổ biến về “khả năng chi trả” của người dân.
Sự độc lập của các ngân hàng trung ương, ít nhất là trong việc thiết lập lãi suất để kiểm soát lạm phát, từ lâu được coi là một nguyên tắc cốt lõi của chính sách kinh tế vững chắc, giúp tách các nhà hoạch định chính sách tiền tệ khỏi những toan tính chính trị ngắn hạn và cho phép họ tập trung vào mục tiêu dài hạn là duy trì sự ổn định tương đối của giá cả.
Hôm thứ Hai, các cựu Chủ tịch Fed gồm Janet Yellen, Ben Bernanke và Alan Greenspan, cùng với các cựu lãnh đạo phụ trách chính sách kinh tế của chính phủ thuộc cả hai đảng, đã đồng loạt lên tiếng cảnh báo.
“Đây (sự can thiệp) là cách chính sách tiền tệ được thực thi tại các thị trường mới nổi với thể chế yếu kém, kéo theo những hệ quả tiêu cực nghiêm trọng đối với lạm phát và hoạt động của nền kinh tế nói chung,” họ viết. Nhiều thống đốc ngân hàng trung ương trên thế giới, trong đó có lãnh đạo ngân hàng trung ương Pháp và Canada, cũng công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với Fed.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis, thành viên Ủy ban Ngân hàng Thượng viện – cơ quan thẩm tra các đề cử của tổng thống vào Fed – hôm Chủ nhật gọi động thái này là một “sai lầm lớn”. Ông cho biết sẽ phản đối mọi đề cử của ông Trump vào Fed, bao gồm cả người được chỉ định kế nhiệm ông Powell, “cho đến khi vấn đề pháp lý này được giải quyết hoàn toàn”.
Ngày thứ Hai, các thành viên khác của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện là Thượng nghị sĩ Kevin Cramer và Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski cũng lên tiếng chỉ trích. Bà Murkowski viết trên X rằng “mức độ rủi ro là quá lớn để có thể làm ngơ: nếu Cục Dự trữ Liên bang mất đi sự độc lập, sự ổn định của thị trường và của nền kinh tế nói chung sẽ bị tổn hại”.
Theo Axios, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã nói với ông Trump vào Chủ nhật rằng cuộc điều tra này đã “làm rối tung mọi thứ” và có thể gây bất lợi cho thị trường tài chính.
Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ Cộng hòa khác đã không đứng ra bảo vệ ông Powell, đáng chú ý là Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, người nói với báo giới rằng ông sẽ để quy trình “tự diễn ra”.
Bất chấp việc lợi suất dài hạn tăng, phản ứng của thị trường nhìn chung khá dè dặt. Giá vàng lập kỷ lục mới, đồng USD giảm giá. Các chỉ số chứng khoán lớn của Mỹ mở cửa giảm điểm nhưng đã phục hồi trong phiên chiều nhờ đà tăng của nhóm cổ phiếu trí tuệ nhân tạo và Walmart.
“Thị trường dường như đang được trấn an đáng kể bởi việc ông Powell công khai chỉ trích cuộc tấn công vào tính độc lập của Fed đã kích hoạt làn sóng phản đối trong Thượng viện, được củng cố thêm bởi sự ủng hộ công khai từ các cựu Chủ tịch Fed và các cựu Bộ trưởng Tài chính,” ông Krishna Guha của Evercore ISI nhận định.
Ông Powell – người được ông Trump đề cử làm Chủ tịch Fed vào cuối năm 2017 và được Thượng viện phê chuẩn vào đầu năm 2018 – sẽ kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch Fed vào tháng 5 tới. Tuy nhiên, ông không bắt buộc phải rời khỏi Hội đồng Thống đốc Fed tại Washington cho đến năm 2028. Nhiều nhà phân tích cho rằng động thái mới nhất của chính quyền Trump làm tăng khả năng ông Powell sẽ kiên quyết ở lại ngân hàng trung ương.
Mối đe dọa truy tố hình sự xuất hiện khoảng hai tuần trước thời điểm nỗ lực của ông Trump nhằm sa thải một quan chức Fed khác, Thống đốc Lisa Cook, được đưa ra tranh luận trước Tòa án Tối cao.
Cho đến nay, ông Powell vẫn tránh bất đồng công khai với chính quyền Trump, trong khi các nhà lập pháp Cộng hòa phần lớn giữ im lặng, còn giới đầu tư thận trọng theo dõi cuộc giằng co giữa Nhà Trắng và Fed trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.
Phản ứng cứng rắn của ông Powell cùng với các dấu hiệu phản đối từ Quốc hội dường như đã mở ra một chương mới, căng thẳng hơn nhiều, trong cuộc đối đầu này.
Những đe dọa và áp lực liên tục
Đòn công kích mới nhất từ phía chính quyền Trump được chính ông Powell tiết lộ vào cuối ngày Chủ nhật, khi ông cho biết Fed đã nhận được trát triệu tập của Bộ Tư pháp Mỹ vào tuần trước, liên quan đến những phát biểu của ông trước Quốc hội hồi mùa hè năm ngoái về việc chi phí cải tạo dự án trị giá 2,5 tỷ USD tại khu phức hợp trụ sở Fed ở Washington bị đội lên.
“Vào ngày thứ Sáu, Bộ Tư pháp đã gửi trát triệu tập của đại bồi thẩm đoàn tới Cục Dự trữ Liên bang, đe dọa truy tố hình sự,” ông Powell nói. “Tôi có sự tôn trọng sâu sắc đối với pháp quyền và trách nhiệm giải trình trong nền dân chủ của chúng ta. Không ai – chắc chắn không phải là Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang – đứng trên pháp luật.”
“Nhưng hành động chưa từng có tiền lệ này cần được nhìn nhận trong bối cảnh rộng hơn của những lời đe dọa và áp lực liên tục từ chính quyền,” ông nói, ám chỉ các yêu cầu hạ lãi suất và rộng hơn là đòi hỏi có tiếng nói lớn hơn đối với Fed.
“Mối đe dọa mới này không liên quan đến lời khai của tôi hồi tháng Sáu năm ngoái, cũng không phải về việc cải tạo các tòa nhà của Cục Dự trữ Liên bang. Nó cũng không phải về vai trò giám sát của Quốc hội… Đó chỉ là những cái cớ. Mối đe dọa truy tố hình sự là hệ quả của việc Cục Dự trữ Liên bang thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi về lợi ích công chúng, thay vì làm theo mong muốn của Tổng thống.”
Trả lời NBC News hôm Chủ nhật, ông Trump nói rằng ông không biết gì về hành động của Bộ Tư pháp. “Tôi không biết gì về việc đó, nhưng rõ ràng là ông ta không làm tốt công việc ở Fed, và cũng không làm tốt việc xây dựng các tòa nhà,” ông Trump nói.
Người phát ngôn Bộ Tư pháp Mỹ từ chối bình luận về vụ việc, nhưng cho biết thêm: “Bộ trưởng Tư pháp đã chỉ đạo các công tố viên liên bang ưu tiên điều tra mọi hành vi lạm dụng tiền thuế của người dân.”
Một công nhân đi lại tại công trường cải tạo trụ sở Cục Dự trữ Liên bang, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nối lại lời đe dọa khởi kiện Chủ tịch Fed Jerome Powell liên quan đến việc quản lý dự án cải tạo tòa nhà, tại Washington, D.C., Mỹ, ngày 12/1/2026. Ảnh: Reuters
