Khi các mô hình AI có thể hoàn thành trong vài phút khối lượng công việc từng khiến một chuyên viên ngân hàng mất cả ngày, câu hỏi không còn là công nghệ có đủ mạnh hay không, mà là người lao động sẽ đứng ở đâu trong sự thay đổi ấy. Với Singapore, câu trả lời là: đào tạo lại, thay vì sa thải.
Thay vì để AI trở thành tác nhân gây ra các đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn như tại nhiều ngân hàng ở Mỹ và châu Âu, chính phủ Singapore đang phối hợp chặt chẽ với ngành tài chính để tái đào tạo lực lượng lao động, chuẩn bị cho một mô hình làm việc mới.
AI tác nhân – thế hệ công nghệ có khả năng tự thực hiện nhiều bước công việc cùng lúc – đang lan nhanh trong ngành ngân hàng toàn cầu. Những “ông lớn” như Goldman Sachs đã công khai cảnh báo về khả năng tiếp tục cắt giảm nhân sự khi AI được triển khai sâu rộng. Trước bối cảnh đó, Singapore lựa chọn một con đường khác: dùng vai trò điều phối của nhà nước để làm “đệm giảm sốc” cho thị trường lao động.
Bộ trưởng Phát triển Quốc gia Chee Hong Tat, đồng thời là phó chủ tịch Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), cơ quan quản lý ngân hàng của nước này, cho biết ba ngân hàng lớn nhất nước – DBS Group Holdings, OCBC và United Overseas Bank – sẽ đào tạo lại toàn bộ 35.000 nhân viên trong nước của họ trong vòng một đến hai năm tới. Mục tiêu không chỉ là nâng cao kỹ năng công nghệ, mà còn giúp người lao động thích nghi với các vai trò mới khi AI thay đổi bản chất công việc.
“Chính phủ hành động vì họ nhận ra rằng sự thay đổi này đang tạo ra rất nhiều nỗi sợ,” bà Violet Chung, đối tác cấp cao tại McKinsey & Co., nhận định. Theo bà, sau khi chứng kiến các đợt sa thải quyết liệt tại Mỹ, Singapore hiểu rằng cần có phản ứng ở cấp quốc gia để bảo vệ lực lượng lao động tại những doanh nghiệp trụ cột của nền kinh tế.
Ở cấp độ cá nhân, tác động của AI mang hai mặt rõ rệt. David, 39 tuổi, một chuyên viên quản lý tài sản cho khách hàng giàu có, cho biết công nghệ mới giúp anh làm việc nhanh hơn bao giờ hết trong 16 năm sự nghiệp. Trước đây, việc chuẩn bị một bộ hồ sơ cho khách hàng mất khoảng một giờ; nay chỉ còn 10–12 phút. Điều đó đồng nghĩa với việc anh có nhiều thời gian hơn để gặp khách hàng, nhưng cũng khiến kỳ vọng từ cấp trên tăng lên, kéo theo cảm giác bất an.
Theo ông Mohan Jayaraman, đối tác cấp cao tại Bain & Co., AI cho phép các ngân hàng tăng số lượng khách hàng mà mỗi quản lý quan hệ phụ trách, từ 50 lên 60 hoặc 70 người. “Lập luận là nếu bạn có nhiều thời gian hơn cho khách hàng, chất lượng phục vụ sẽ tốt hơn,” ông nói. Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa với việc mỗi nhân viên phải gánh khối lượng trách nhiệm lớn hơn.
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi này, Singapore huy động cả một hệ sinh thái chính sách. Hội đồng Việc làm Quốc gia, được thành lập trong giai đoạn đại dịch COVID-19, hiện phối hợp với Viện Ngân hàng và Tài chính (Institute of Banking and Finance – IBF) để thiết kế các chương trình tái đào tạo. Trong một số trường hợp, IBF tài trợ tới 90% tiền lương cho các chương trình nâng cao kỹ năng dành cho lao động ở giữa chặng đường sự nghiệp hoặc nhân sự mới, giúp họ chuyển sang các vai trò được “thiết kế lại” trong kỷ nguyên AI.
MAS cho biết họ làm việc chặt chẽ với các ngân hàng, IBF và công đoàn để chuẩn bị lực lượng lao động cho việc ứng dụng AI trên diện rộng. Thông điệp từ nhà quản lý là rõ ràng: đổi mới công nghệ phải đi kèm ổn định xã hội.
Các ngân hàng lớn cũng nhấn mạnh cam kết hạn chế sa thải. OCBC và United Overseas Bank cho biết họ không cắt giảm nhân sự vì AI. DBS khẳng định sẽ không sa thải nhân viên chính thức, dù dự kiến giảm khoảng 4.000 vị trí tạm thời và hợp đồng trong ba năm tới khi các hợp đồng với nhà cung cấp kết thúc. Giới phân tích dự báo DBS có thể tăng lợi nhuận trước thuế thêm tới 1,6 tỷ đô la Singapore trong vài năm nhờ AI, nhưng phần lớn khoản tiết kiệm đó đến từ hiệu quả vận hành, không phải sa thải trực tiếp.
Trong khi đó, tâm trạng của người lao động vẫn rất khác nhau giữa các thế hệ. Vania Lim, 22 tuổi, từng thực tập AI tại HSBC, lạc quan về các cơ hội mới trong lĩnh vực tài sản số, nhưng lo ngại rằng nhiều kỹ năng từng là lợi thế của nhân sự trẻ nay đã trở nên phổ biến. Ngược lại, những nhân viên lớn tuổi như bà Woon Leng, ngoài 60 tuổi, cho biết việc liên tục học các khóa AI sau giờ làm tạo thêm áp lực lên một công việc vốn đã căng thẳng.
Theo ông Walter Theseira, phó giáo sư kinh tế tại Đại học Khoa học Xã hội Singapore, nhiều ngân hàng đang âm thầm giảm quy mô nhân sự bằng cách không tuyển bổ sung khi có người rời đi. “Các công ty lớn không thích sa thải công khai,” ông nói. “Nhưng họ có thể giảm đầu người thông qua sự hao hụt tự nhiên.”
Dù còn quá sớm để kết luận liệu mô hình của Singapore có thành công lâu dài hay không, giới học thuật cho rằng việc trì hoãn hay né tránh AI không phải là lựa chọn. “Chúng ta mới chỉ chạm vào bề mặt tiềm năng của công nghệ này,” ông Jochen Wirtz, phó khoa MBA tại Đại học Quốc gia Singapore, nhận định. “Sẽ là sai lầm nếu các ngân hàng tuyển ồ ạt rồi vài năm sau lại sa thải. Tốt hơn là đóng băng tuyển dụng và đào tạo lại những gì có thể.”
Trong bối cảnh AI ngày càng mạnh, Singapore đang đặt cược rằng cách giữ ổn định xã hội không nằm ở việc kìm hãm công nghệ, mà ở việc chuẩn bị con người đủ nhanh để theo kịp nó.
Giảng viên hướng dẫn học viên trong một trại huấn luyện khởi nghiệp tại Singapore. Các công ty trên toàn cầu đang chuyển sang AI tác nhân, có khả năng tự hành động và thực hiện nhiều bước cùng lúc. Ảnh: Bloomberg
