Khoảng năm năm trước, công ty công nghệ tài chính (fintech) Ant Group phải thu hẹp tham vọng sau khi đợt IPO bị đình lại. Hiện nay, công ty được Jack Ma hậu thuẫn đang đặt cược vào một lĩnh vực hoàn toàn khác để thúc đẩy giai đoạn tăng trưởng tiếp theo: chăm sóc sức khỏe ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Từ một nền tảng thanh toán số, Ant đã trở thành một trong những nhà đầu tư lớn nhất Trung Quốc vào AI y tế, rót vốn cho các phần mềm tiếp nhận câu hỏi bệnh nhân và kết nối họ với bác sĩ, nhà thuốc và công ty bảo hiểm. Tháng 11, Ant nâng mảng y tế của công ty lên ngang cấp với các mảng hoạt động như Alipay và cho vay, cho thấy tầm quan trọng chiến lược của lĩnh vực này.
Sau nhiều năm tập trung vào cho vay tiêu dùng, quản lý tài sản và công nghệ bảo hiểm, ban lãnh đạo tin rằng y tế là nơi AI có thể mở ra làn sóng tăng trưởng mới, tận dụng cơ sở người dùng khổng lồ của Ant để trở thành mảng kinh doanh lớn nhất bên cạnh mảng thanh toán.
Ant đặt mục tiêu tiếp cận phần lớn trong số 1,4 tỷ dân Trung Quốc bằng các dịch vụ y tế ứng dụng AI trong vòng ba năm tới, theo ông Zhang Junjie, người đứng đầu bộ phận y tế.
“Thập kỷ đầu tiên, Ant tập trung giúp thanh toán dễ dàng hơn. Thập kỷ thứ hai là tài chính toàn diện. Giờ đây, chúng tôi hy vọng giúp mọi người sống khỏe mạnh hơn sẽ là động lực cho thập kỷ tiếp theo,” ông Zhang nói.
Trọng tâm chiến lược là các “AI Doctor Agents” – là các avatar kỹ thuật số được bác sĩ huấn luyện để xử lý các câu hỏi thường gặp của bệnh nhân – trong thị trường y tế trực tuyến Trung Quốc ước tính đạt 480 tỷ nhân dân tệ (69 tỷ USD) mỗi năm vào 2025, theo hãng nghiên cứu AskCI. Mỗi avatar dựa trên chuyên môn của một bác sĩ để trả lời câu hỏi bệnh nhân.
Động thái này tiềm ẩn rủi ro trong một lĩnh vực từng chứng kiến nhiều công ty mở rộng nhanh nhưng khó đạt lợi nhuận. Các đối thủ như Tencent Holdings và nhà phát triển mô hình DeepSeek cũng đang mở rộng sang y tế. Ant còn phải cạnh tranh với Ping An Healthcare and Technology và cả công ty liên kết Alibaba Group Holding.
Ant đã đầu tư hàng trăm triệu USD vào y tế số nhưng chưa công bố doanh thu hay lợi nhuận của mảng này. Sự chuyển hướng sang AI phản ánh xu hướng tương tự tại Alibaba – tập đoàn lớn khác do Jack Ma sáng lập – hiện cũng đặt cược tương lai vào AI tạo sinh, cạnh tranh trực tiếp với OpenAI và DeepSeek.
“Các tập đoàn công nghệ trước đây thường không tìm được mô hình sinh lời bền vững ngoài quảng cáo hay bán sản phẩm sức khỏe,” Ming Yii Lai, chuyên gia tư vấn cao cấp tại Daxue Consulting, nhận định. “Khả năng thương mại hóa bền vững sẽ là chìa khóa.”
Avatar bác sĩ
Tính đến năm 2024, khoảng 400 triệu người Trung Quốc đã sử dụng dịch vụ y tế số. Các nền tảng kết nối bệnh viện, bác sĩ, nhà thuốc và bảo hiểm đang trở thành trụ cột của ngành.
Ant có lợi thế sớm. Alipay đã xử lý thanh toán viện phí hơn một thập kỷ qua, và hơn 800 triệu người dùng đã liên kết thông tin bảo hiểm y tế cơ bản vào ứng dụng này.
Tháng 6 năm ngoái, Ant ra mắt ứng dụng AI y tế mang tên AQ, tổng hợp dữ liệu sức khỏe và trả lời câu hỏi chung. Ứng dụng cũng cho phép đặt lịch khám, mua thuốc kê đơn và thanh toán qua Alipay.
Thay vì chẩn đoán bệnh, AQ chuyển người dùng tới mạng lưới hơn 5.000 bệnh viện và 300.000 bác sĩ được cấp phép. Nhờ tích hợp với Alipay, AQ đã trở thành ứng dụng y tế được tải nhiều nhất trên iPhone tại Trung Quốc từ đầu tháng 12, theo Diandian.com.
Canh bạc lớn nhất của Ant là Doctor Agents (tác nhân bác sĩ) trong AQ. Hơn 1.000 bác sĩ đã tham gia huấn luyện avatar, có thể trả lời câu hỏi phổ biến, cảnh báo ca khẩn cấp và tổng hợp hồ sơ bệnh án trước khi khám trực tiếp.
Năm ngoái, các avatar xử lý hơn 27 triệu câu hỏi. Bác sĩ sản phụ khoa Duan Tao tại Thượng Hải cho biết bản sao kỹ thuật số của ông đã trả lời hơn 700.000 câu hỏi cho 160.000 người trong sáu tháng.
Bác sĩ Duan Tao huấn luyện avatar bằng phản hồi viết tay, video, ghi âm hoặc ghi chép lâm sàng. Danh tính bệnh nhân được ẩn để bảo mật. Bác sĩ xem xét lại các ca phức tạp và chịu trách nhiệm cuối cùng.
“Chẩn đoán và kê đơn phải do con người quyết định,” bác sĩ chuyên gan Fan Haining tại tỉnh Qinghai nói. “Trách nhiệm luôn thuộc về bác sĩ.”
AQ hiện có khoảng 30 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, gửi khoảng 10 triệu câu hỏi mỗi ngày. Ant cho biết hệ thống nhằm giảm gánh nặng hành chính và tăng hiệu quả khám chữa, không thay thế bác sĩ.
Các mô hình AI của Ant được huấn luyện bằng tài liệu y khoa chọn lọc như báo cáo lâm sàng, hình ảnh y tế và dữ liệu dược phẩm thay vì nội dung “tạp nham” từ Internet. Một ủy ban đạo đức nội bộ giám sát quá trình triển khai.
Cơ hội thị trường
Trung Quốc có khoảng 5 triệu bác sĩ, với chênh lệch lớn về trình độ. “Nếu AI giúp chuẩn hóa chăm sóc cơ bản, điều đó có thể mang lại lợi ích,” David Feng, CEO startup NoCode tại Hàng Châu, nhận định.
Tham vọng của Ant gợi nhớ các nỗ lực trước đây của đế chế kinh doanh Jack Ma trong lĩnh vực y tế. Giữa thập niên 2010, Alibaba và các đối tác đầu tư mạnh vào ngành, nhưng nhiều công ty không đạt được lợi nhuận bền vững.
Môi trường chính sách hiện nay thuận lợi hơn. Trong hai năm qua, Trung Quốc ban hành hướng dẫn hỗ trợ ứng dụng AI y tế, khuyến khích chia sẻ dữ liệu và cơ chế hoàn trả bảo hiểm.
Doanh số nhà thuốc trực tuyến tăng từ 19 tỷ nhân dân tệ năm 2020 lên 87 tỷ nhân dân tệ năm 2025, theo AskCI. Y tế trực tuyến cũng được đưa vào ưu tiên dài hạn trong các báo cáo chính phủ.
Alibaba Health đã chuyển sang có lãi sau nhiều năm thua lỗ, với lợi nhuận tăng hơn 60% từ năm 2024, cho thấy mô hình từng được Jack Ma thúc đẩy đang dần hiệu quả.
Tuy nhiên, việc Ant có đạt được thành công tương tự vẫn là câu hỏi mở.
“Cạnh tranh ở Trung Quốc rất khốc liệt. Một ứng dụng đứng đầu hôm nay không có nghĩa sẽ duy trì mãi,” Ruby Wang, nhà sáng lập Lintris Health, nói. “Những gì Ant làm, các công ty khác chắc chắn đang sao chép rất nhanh.”
Sự kiện ra mắt ứng dụng AI y tế AQ của Ant Group tại Thượng Hải, tháng 6/2025. Ảnh: Bloomberg
